Q&A vrouwengezondheid

1. Wat is de relatie tussen omega-3 en menstruatiepijn? 

 Bij menstruatiepijn spelen prostaglandinen een belangrijke rol. Dit zijn hormoonachtige stoffen die ervoor zorgen dat de baarmoeder samentrekt om het baarmoederslijmvlies af te stoten. Worden er veel prostaglandinen aangemaakt, dan kunnen de samentrekkingen sterker zijn en pijn veroorzaken. 

Omega-3-vetzuren, zoals EPA en DHA, kunnen de aanmaak van bepaalde ontstekingsstoffen beïnvloeden. Onderzoek suggereert dat omega-3-supplementen menstruatiepijn bij sommige vrouwen kunnen verminderen. Het bewijs is echter nog beperkt en het effect verschilt per persoon. Bovendien kun je omega-3 zelf uit voeding halen.  

Wat kun je zelf doen? Eet regelmatig vette vis, zoals zalm, sardines of makreel. Walnoten en lijnzaad bevatten ook omega-3, maar een ander type dan de EPA en DHA uit vis. 

2. Heeft een spiraal ook invloed op andere delen van het lichaam dan de baarmoeder? 

 Dat hangt af van het type spiraal. 

Een koperspiraal bevat geen hormonen en beïnvloedt de natuurlijke hormoonhuishouding doorgaans niet. Wel kan de menstruatie heviger of pijnlijker worden. 

 Een hormoonspiraal geeft het hormoon levonorgestrel af, dat vooral in de baarmoeder werkt. Een kleine hoeveelheid komt ook in de bloedbaan terecht. Hierdoor kunnen bij sommige vrouwen klachten optreden, zoals acne, hoofdpijn, gevoelige borsten of stemmingsveranderingen. 

 Bij een hormoonspiraal blijft de eisprong bij veel vrouwen bestaan. De menstruatie kan wel veel lichter worden of helemaal uitblijven. Dat betekent niet automatisch dat je natuurlijke hormonale cyclus volledig is gestopt. 

3. Heb je nog een cyclus als je anticonceptie gebruikt? 

 Dat verschilt per anticonceptiemethode. Het helpt om onderscheid te maken tussen je hormonale cyclus, de eisprong en bloedverlies. 

• Combinatiepil, pleister en vaginale ring onderdrukken doorgaans de eisprong. Bloedverlies tijdens de stopweek is een onttrekkingsbloeding en geen natuurlijke menstruatie. 

• Minipil: de invloed op de eisprong verschilt per type. Onregelmatig bloedverlies of geen bloedingen komen voor. 

• Hormoonspiraal: de eisprong blijft bij veel vrouwen bestaan, maar de menstruatie kan lichter worden of uitblijven. 

• Koperspiraal: beïnvloedt de natuurlijke hormonale cyclus doorgaans niet. De eisprong en menstruatie blijven bestaan. 

Wat betekent dit voor cyclusgerichte adviezen? Een schema met vier natuurlijke cyclusfasen is niet voor iedereen die anticonceptie gebruikt toepasbaar. De anticonceptiemethode en eventuele klachten bepalen welke adviezen passend zijn. 

4. Welke invloed heeft endometriose op de menstruatie? 

 Endometriose is een aandoening waarbij weefsel dat lijkt op het baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Dit kan leiden tot ontstekingsreacties, pijn en verklevingen. 

 Mogelijke klachten zijn: 

• Ernstige menstruatiepijn die dagelijkse activiteiten belemmert. 

• Pijn buiten de menstruatie of tijdens seks. 

• Darm- en blaasklachten, vooral rondom de menstruatie. 

• Vermoeidheid en soms hevig of onregelmatig bloedverlies. 

• Verminderde vruchtbaarheid bij sommige vrouwen. 

De behandeling hangt af van de klachten en een eventuele kinderwens. Mogelijkheden zijn pijnstillers, hormonale behandelingen en soms een operatie. Hormonale behandelingen kunnen pijn verminderen, maar zijn doorgaans niet geschikt als je tegelijk probeert zwanger te worden. 

Belangrijk: hevige menstruatiepijn hoef je niet zomaar te accepteren. Bespreek klachten die je dagelijks leven beïnvloeden met je huisarts. 

5. Waarom duurt de overgang maanden of jaren? Kun je daar invloed op hebben? 

Tijdens de overgang verandert de werking van de eierstokken geleidelijk. De productie van oestrogeen en progesteron wordt minder regelmatig, waardoor de menstruatie verandert en uiteindelijk stopt. Dit proces verloopt bij iedereen anders en kan meerdere jaren duren. 

Er zijn drie fasen: 

• Perimenopauze: de hormonen veranderen en de menstruatie kan onregelmatig worden. 

• Menopauze: de laatste natuurlijke menstruatie, die achteraf wordt vastgesteld na twaalf maanden zonder menstruatie. 

• Postmenopauze: de periode daarna, waarin sommige klachten geleidelijk afnemen, terwijl andere langer kunnen aanhouden. 

 De natuurlijke duur van de overgang kun je met voeding, supplementen of leefstijl niet aantoonbaar verkorten. Je kunt wel je gezondheid ondersteunen en bepaalde klachten helpen verminderen: beweeg regelmatig, rook niet, beperk alcohol en let op je slaap. 

Heb je veel last van opvliegers of nachtzweten? Bespreek dan met je huisarts welke hormonale of niet-hormonale behandelingen geschikt kunnen zijn. 

6. Ervaren mannen ook stemmingswisselingen en hormonale klachten? 

 Ja. Ook mannen kunnen last hebben van vermoeidheid, prikkelbaarheid, somberheid, slaapproblemen en veranderingen in hun libido. 

Testosteron speelt onder andere een rol bij de seksuele functie, spiermassa en botgezondheid. Het testosterongehalte daalt bij mannen gemiddeld geleidelijk met de leeftijd, maar dit verschilt sterk per persoon. Anders dan bij vrouwen in de overgang is er doorgaans geen plotselinge, universele hormonale verandering— zoals het begrip ‘penopauze’ wel beweert. 

De genoemde klachten betekenen niet automatisch dat iemand een testosterontekort heeft. Stress, slaapproblemen, medicatie en andere gezondheidsproblemen kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken. 

 Bij aanhoudende klachten kan een huisarts beoordelen of onderzoek nodig is. Een testosterontekort wordt vastgesteld op basis van passende klachten en herhaaldelijk gemeten lage testosteronwaarden in het bloed. Testosteronbehandeling is niet bedoeld als algemene oplossing voor vermoeidheid of stemmingswisselingen en kan de vruchtbaarheid verminderen. 

7. Hoe bespreek je gezondheidsklachten op het werk, als medewerker of leidinggevende? 

Menstruatie-, endometriose- en overgangsklachten kunnen invloed hebben op je energie, concentratie en functioneren. Toch vinden medewerkers het niet altijd gemakkelijk om hierover te praten. 

Als medewerker: Je hoeft niet alle medische details te delen. Je kunt uitleggen wat de invloed is op je werk en welke ondersteuning zou helpen. Mogelijke aanpassingen zijn flexibelere werktijden, extra pauzes, thuiswerken waar mogelijk of een aangepaste planning. 

Als leidinggevende:  

• Kies een rustige, vertrouwelijke setting. 

• Stel open vragen, zoals: “Hoe gaat het met je op het werk?” 

• Luister zonder aannames en vraag niet onnodig naar medische details. 

• Bespreek wat iemand nodig heeft om het werk goed te kunnen blijven doen. 

• Maak concrete afspraken en evalueer samen of deze helpen. 

• Ga zorgvuldig om met persoonlijke informatie. 

Als organisatie: Organisaties kunnen bijdragen door leidinggevenden te trainen, betrouwbare informatie beschikbaar te stellen en flexibiliteit te bieden waar dat mogelijk is. Ook kan een aanspreekpunt via HR of de bedrijfsarts helpen. 

Het gaat er niet om dat iedereen persoonlijke gezondheidsinformatie deelt, maar dat klachten bespreekbaar zijn en medewerkers passende ondersteuning krijgen. 

Gezonde vrouwen, sterke organisaties 

Maak focus op vrouwengezondheid onderdeel van uw HR-strategie De cijfers zijn overtuigend, de oplossingen liggen binnen handbereik.  Wilt u weten hoe deze een plek kunnen krijgen in uw organisatie?  Suzanne van Pelt, Co-founder en CEO van Smart Health en Femplus, gaat graag met u in gesprek.